Met de heruitgave van ‘Revolver’ veranderde alles. Voor het eerst werd de mono-mix op vinyl toegevoegd. Een mono-heruitgave die de tot dat moment onaantastbaar geachte 2014 mono-versie deed verbleken. Nieuwe digitale mogelijkheden openden daarnaast nieuwe stereo-werelden. ‘Revolver’ (en niet veel later de rode- en blauwe dubbelaar) werd daarmee een modern album. Weer die aanwezige bas, maar nu ook een eigentijds stereobeeld. Het werd een Giles Martin album mede doordat Giles, anders dan bij ‘Pepper’ de mono-mix goeddeels negeerde bij het creëren van zijn stereo-mix. Ja er zijn kleine veranderingen die uit de mono-mix voortkomen zoals het beginnen met een gitaarakkoord van ‘Yellow Submarine’, maar de kleur van deze remix wordt vooral bepaald door de onbegrensde digitale mogelijkheden waardoor echt alles opnieuw kon worden ingericht. En als alles kan wordt elke gemaakte keuze er één uit oneindig veel opties, waarmee het eindresultaat onvermijdelijk door een grote mate van subjectiviteit gekleurd wordt. Dit is de ideale stereo-versie van ‘Revolver’ zoals gezien door Giles Martin.
Om een voorbeeld te geven van een keuze waarbij ik het betreur dat Giles afgeweken is van de oorspronkelijke opzet: ‘For No One’ wordt gekleurd door de combinatie clavichord/vleugel in de begeleiding. Giles heeft ervoor gekozen beide instrumenten door de hele song even aanwezig te laten zijn. Eerst genoemde instrument klinkt links, de vleugel rechts. Zijn vader heeft er destijds voor gekozen, een keuze mede of zelfs voor een groot deel bepaald door de beperkingen van de vier-sporen opname, beide instrumenten meer samen te laten klinken waarbij gedurende delen het clavichord de overhand heeft en gedurende fases de vleugel. Dat laatste is honderd procent een keuze. Dat afwisselend op de voorgrond treden zorgt voor een zangerig stromen na het wat moeizame van het clavichord. Een clavichord is een erg zacht klinkend instrument. Om het bruikbaar op te kunnen nemen voor ‘Revolver’ moest er denk ik aardig wat versterkt worden waardoor de mechaniek en attack etc. een hoorbare rol spelen in de kleuring van het geheel. Elke aanslag, elk detail is door dit extreme versterken hoorbaar en dat gaat op een goede manier ten koste van de nuancering die dit instrument kenmerkt bij normaal gebruik. Het klinkt wat stroef op de oorspronkelijke release. En juist dat vind ik te gek. Ik mis dat tegenover elkaar, die gedurende delen vloeiende pianobegeleiding (‘And in her eyes…’) als contrast met de door het clavichord gedragen delen, in de nieuwe mix. Het is er nog, maar zoveel minder mooi omdat het bevrijdende tegenover elkaar weg is. Beide instrumenten klinken constant naast elkaar. Winst als het gaat om de details, maar die winst gaat wel ten koste van het contrast. En ja ik weet het, de grotere waardering voor de ene keuze of juist de andere is subjectief.
Een subjectiviteit die ook te maken heeft met de manier van luisteren. Bij de oorspronkelijke versie in stereo op vinyl beluisterd, dus zeg maar de oude klankwereld beluisterd via het oudere medium, heeft dit lied ondanks het naar rechts hellende stereobeeld en de stilte of de minder belangrijke klankcomponenten links, een mooie volle klank. Middels AirPods beluisterd klinkt het als geheel minder overtuigend. Het modernere stereobeeld lijkt beter te passen bij beluisteren via AirPods. Maar of het opweegt tegen het verlies van die ene klankwereld rechts samengesteld uit twee toetsinstrumenten? Het zal door de bank genomen de mensen meer opvallen die de vinylversie beluisteren. Als je lp’s draait moet je er echt voor gaan zitten. AirPods hebben als voordeel dat ze waar je ook bent en wat je ook doet je bezigheden van (achtergrond)muziek kunnen voorzien.
Misschien omdat het een minder mooi verhaal oplevert dan het verhaal van de zon die dankzij The Beatles weer ging schijnen in deze voor Amerika donkere dagen
November 2024 verscheen op ‘Disney+’ de documentaire ‘The Beatles ‘64’. Om te zeggen dat de reacties ‘mixed’ waren is een understatement. Voor fans zoals ik die de band leerden kennen in de jaren zeventig van de vorige eeuw viel het in veel opzichten tegen. Het leek over de gehele linie meer bedoeld als introductie voor de nieuwe(re) fans dan als bron van nieuwe informatie voor de oudere fans. En wat doen sommige geïnterviewden erin? Van veel mensen is duidelijk waarom ze aan het woord komen, maar een aantal lijkt toch vooral vanwege de aansprekende naam gekozen te zijn.
Al met al is de oudere fan denk ik beter af met de docu ‘The Beatles first US Visit’. Een documentaire waaruit de nieuwe docu veel beeldmateriaal gehaald heeft. Dat levert deels verbrokkelde plaatjes op die af en toe niet de juiste plek op de tijdlijn gevonden lijken te hebben.
Het verschil in hoe je deze documentaire beoordeelt hangt denk ik goeddeels samen met je ervaringen met ‘The Beatles’. ‘Get Back’ was ook voor de doorgewinterde fan een eye-opener. ‘64’ is dat waarschijnlijk voor de nieuwe fans ook, maar als de muziek van The Beatles al zo goed als een leven lang onderdeel van je dagen is, is er weinig nieuws onder de zon.
De nieuwe documentaire koppelt de doorbraak van The Beatles in Amerika uitgebreid aan de moord op J.F. Kennedy. Eén van de eindeloos herhaalde dingen in de saga rond deze band. Dat er in werkelijkheid ook een uitgekiend commercieel plan, een pluggende entertainment-industrie op volle toeren aan ten grondslag lag wordt minder belicht. Misschien omdat het een minder mooi verhaal oplevert dan het verhaal van de zon die dankzij The Beatles weer ging schijnen in deze voor Amerika donkere dagen.
Misschien is onze maatschappij ook wel zo verweven met commercialiteit dat de verouderde mechanismen ons niets meer zeggen? Feit is wel dat heden ten dage iets als ‘Hatsune Miku’ Afas Live uit kan verkopen. Een middels A.I. gecreëerde niet bestaande ‘ster’ met miljoenen fans. Van vier jongens die door hard werken in o.a. Hamburg hun talent ontwikkelden, die tegen de klippen op bleven vechten voor hun doorbraak, naar de digitale tekentafel en de creatie van iets dat letterlijk geprogrammeerd wordt om succes te hebben. Van talent naar een algoritme. Van Apple en de utopische kans voor iedereen van de campagne uit 1968 ‘This man has talent’, naar ‘weten we wel zeker dat hier geld aan te verdienen is?’
In juli 1968 zegt McCartney over de ideeën achter ‘Apple’: ‘We want to devote all our energies to records, films and our electronics adventures. We had to zoom in on what we really enjoy and we enjoy being alive and we enjoy being Beatles.’ Ongelooflijk naïef zoals ook niet veel later pijnlijk duidelijk zou worden. Maar dit is zoveel mooier dan waar onze maatschappij in is verzand. Tegenwoordig is alles een verdienmodel geworden.
Een zorgelijke ontwikkeling, ook omdat echt talent hierdoor minder snel een kans krijgt. In het woord muziekindustrie lijkt het accent verschoven van muziek naar industrie. Doordat het muziek-gebeuren meer dan ooit een industrie draaiend moet houden laten moderne vormen van marketing de marketing-storm die in 1964 in Amerika ontketend werd voor The Beatles lijken op een zomeravondbriesje. Tv-mensen met een Beatlespruikje doen het tegenwoordig niet meer.
Het komt extreem goed binnen en ook daar is over nagedacht
Van de in deel 1 genoemde jongeman mocht de subwoofer wel aan terwijl ik de bas zonder die sub aanwezig genoeg vond. Even voor de duidelijkheid: ik heb mijn sub niet ingesteld om de speaker ‘roll-off’ te compenseren (de paar db verlies die vanaf een bepaalde laagte onvermijdelijk zijn in de basweergave van speakers), maar ik heb de sub zo ingesteld dat deze de bas optimaliseert in de ruimte. Ik zit dus onder het geadviseerde instellingniveau. En toch is het wat mij betreft zonder enige twijfel mooier zonder de sub. Het zal een generatie dingetje zijn.
Zie ook de parallel bij het voetbal. Om jongere fans vast te houden komt o.a. PSV voorafgaand aan elke thuiswedstrijd in een soort turbo-discosfeer het veld op. Een lichtshow, vuurwerk, een grote hoeveelheid decibellen. Het mag een onsje meer zijn. De nieuwe Giles Martin uitgaves moeten ook of vooral een groep jongeren blijven bereiken die opgroeit met beats, met muziek beluisterd via AirPods, met modern gemixte en gemasterde albums van nieuwe artiesten, met de eindeloze hoeveelheid muziek van Spotify. Met genoemd onsje meer dus.
The Beatles creëerden hun oeuvre in een tijd dat nieuwe titels de magie van het onbekende in zich droegen, een tijd waarin je moeite moest doen om de nieuwe single, het nieuwe album te leren kennen. In het decennium volgend op de jaren zestig moest ik sparen alvorens ik een album zou kunnen leren kennen. Met de nooit dovende glans van het lange tijd onbereikbaar zijn als gevolg.
Tegenwoordig is niet alleen alles op afroep beschikbaar, maar er is zelfs uitgezocht wat het ideale geluidsniveau is voor het afspelen van songs op b.v. Spotify. Muziek geëgaliseerd qua volume om luisteraars vast te houden. Het komt extreem goed binnen en ook daar is over nagedacht. Het luister-gebeuren is totaal veranderd en de wereld van de fab four verandert mee. De tendens van de heruitgaven is na 2014 veranderd. Een nieuwe wereld naast de oude kan als verrijking ervaren worden.
Ik hoop alleen dat de oudere fans niet vergeten worden. Dat er ook in de toekomst nog uitgaven zullen volgen zoals de 2014 mono-set. De recente release van de 1964 US albums lijkt aan te tonen dat het zeker niet kansloos is, maar er zit inmiddels wel tien jaar tussen de release van deze set en de vorige ‘oude stempel release’. Mijn generatie staat niet erg hoog op het doelgroepen-lijstje van ‘Apple’.
– Ton Steintjes –