‘Great Day’, ‘Bipbop’, ‘Mary had a little Lamb’, ‘One more kiss’, ‘When Winter Comes’, ‘Mama’s little Girl’, het zijn slechts een paar van de songs van McCartney die hun ontstaan danken aan familiair geluk en/of de genoegens van het landleven. Een met betrekking tot de kwaliteit van de songs onevenwichtige opsomming. Hit and miss naast elkaar. Er zijn veel aspecten die een song interessant kunnen maken. In het meest optimale geval komen meerdere bouwstenen samen om zo tot iets onvergetelijks te komen. McCartney beheerst verschillende aspecten van songwriting en musiceren als geen ander, De man blinkt uit in het creëren van geweldige melodieën, waarbij zelfs melodieën die je het liefst direct zou vergeten eindeloos in je hoofd blijven zingen. Zijn harmonisaties zijn vaak van hoog niveau in eender welk genre of welke stijl. Vocaal was hij (zeker in de jaren 60 en 70) een geweldenaar. Moet ik zijn basgitaarspel nog noemen?
Arrangeren mag niet vergeten worden in deze mini-lijst. Zijn arrangementen verheffen niet zelden geweldige songs tot liedjes van de buitencategorie. Maar ook redt een arrangement een matige song vaak van de totale vergetelheid. Omdat zijn kennis van de wereld van de akkoorden zo bepalend is voor zijn meesterschap kan die wereld in mijn ogen niet onbesproken blijven. Maar omdat dat geen toegankelijke wereld is, even ter geruststelling: het vervolg van deze column behandelt akkoorden en harmonisaties, maar ook veel andere dingen.
McCartneys kennis van de wereld van de akkoorden wortelt voor een groot deel in de avonden als tiener doorgebracht bij de piano in het ouderlijk huis. Zijn vader achter de piano terwijl ooms en tantes dansten op de klanken van de muziek uit hun jeugd. Muziek die later door zou sijpelen in het Beatlesrepertoire in songs als ‘Honey Pie’ en ‘When I’m 64’.
Nog in 2012 sprak hij met bewondering over het harmonisch vakmanschap dat ten grondslag ligt aan de songs uit de jeugd van zijn vader, songs zoals die te vinden zijn op ‘Kisses on the Bottom’. Hoewel McCartney muzikaaltechnisch bezien groots uit kan pakken, toont waar meesterschap zich misschien vooral in het kleine.
‘Mama’s little Girl’ is zo’n song die in al zijn oppervlakkig bekeken kleinheid veel aspecten van McCartney’s vakmanschap in zich draagt. Een kleine song met een letterlijk klein onderwerp; Linda’s dochtertje Heather. Klein gehouden in de uitwerking, in de harmonisatie. Een klein juweeltje ook, lang verstopt op een b-kantje. Inmiddels gelukkig te vinden op een gereconstrueerd dubbelalbum en in de singles-boxset.
Ik heb voor de analyse bij de toonsoortkeuze een beetje moeten ‘afronden’. De toonsoort is (net niet) A. Het is retorisch bekeken misschien toeval dat de meest voorkomende afsluitende akkoordverbinding in dit stuk de afwisseling is van D (het akkoord op de vierde trap) en A (de eerste trap). De dominant E ontbreekt gedurende het grootste deel. Enkel in de link naar en in de bridge vinden we de V-I verbinding (V-I te lezen als Romeinse cijfers).
Deze verbinding V-I (hier zoals gezegd E naar A) wordt een mannelijke afsluiting genoemd. De in deze song meest voorkomende verbinding D naar A (dus IV naar I) wordt als afsluitende formule vrouwelijk genoemd. De mannelijke afsluiting is dwingend, de vrouwelijke is milder, zachter.
Een gevalletje; wie wat bewaart die heeft wat
Waarschijnlijk is het wat het beeldend aspect betreft toeval dat McCartney hier overwegend voor de vrouwelijke afsluiting kiest. Toeval, of misschien toch een (on)bewust gebruik van de duidelijk minder dwingende sfeer van deze vrouwelijke afsluiting terwijl de tekst spreekt over ‘mama’s little girl’. Het is niet zo dat McCartney deze ook wel plagaal genoemde verbinding nooit gebruikt, zie b.v. ‘Yesterday’, maar deze slotformule komt heel veel minder vaak voor dan de V-I verbinding of de meer bij een wat rockachtiger muziek passende afsluitingen via een verlaagde zesde- en zevende trap. De plagale cadens vindt normaal gesproken slechts in een paar procent van de gevallen een toepassing. Hier zijn de verhoudingen omgekeerd evenredig aan wat je mag verwachten. Dus toch geen toeval, maar een muzikale illustratie van het onderwerp, een klein meisje?
De verzen worden gedurende de eerste helft (t/m het tweede ‘Mama’s little Girl’) geharmoniseerd met enkel een A en een D akkoord. Onder (you) Better give… volgt een G akkoord met toegevoegde 6 op de verlaagde zevende trap waarmee de beperkte wereld van het voorafgaande in één keer groter wordt. Een dalend baslijntje eindigt met de f van een d akkoord (MollDur) onder (take it all) IN, waarna de vertrouwde IV-I klanken het vers harmonisch gezien naar het eind leiden. Een gevalletje; wie wat bewaart die heeft wat.
Een kleine harmonisatie die in de kunst van het uitstellen een relatief klein iets als MollDur groots laat klinken. Harmonisch gezien lang weinig doen waardoor de uiteindelijke harmonische beweging meer actie lijkt te suggereren dan ze daadwerkelijk biedt. Vaak vormen bridge of middle eight de aangewezen secties van een lied om andere werelden te verkennen. Niet zelden gebeurt dat middels een modulatie. Denk b.v. aan ‘From me to You’ alwaar een verandering van toonsoort (modulatie) bij ‘I’ve got arms that…..’ het karakter totaal verandert.
Een meer extreme optie is te vinden in ‘Rocks Off’, de openingstrack van ‘Exile on Mainst.’ van de Stones. Hier wordt alles anders in het tussenstukje. Een hallucinerend deel laat alle bouwstenen van het voorafgaande los om even in totale vrijheid te kunnen zweven. George Harrison doet in ‘Living in the Material World’ iets vergelijkbaars. Het ‘Spiritual Sky’ deel zweeft hier ook met als rechtvaardiging de tekstuele boodschap.
McCartney doet voor de bridge van ‘Mama’s little Girl’ iets dat in al z’n eenvoud prachtig werkt. De tekstuele elementen van de eerste helft van de verzen worden hier onder elkaar gezet en, gezongen in een langzamer tempo, herhaald. Hieronder nu de beweging van een perfecte cadens. Harmonisch klinkt voor het eerst een IV (D) V (E) I (A) verbinding. Een beweging met veel richting. Een beweging ook die in elk ander lied juist op een moment als dit tijdelijk ingeruild zou kunnen worden voor een andere formule omdat ze al eindeloos vaak geklonken heeft. Hier gebeurt het tegenovergestelde. Deze ‘alledaagse’ formule heeft nog niet geklonken waardoor het gewone bijzonder wordt. Nu wel de mannelijke afsluiting die tot dit moment gemeden werd. Als ‘verzachtende omstandigheid’ gebeurt dit over een orgelpunt (A) dat het méér aan harmonische beweging weer wat afzwakt.
Een orgelpunt is een liggende noot in de bas. I.p.v. de beweging voort te stuwen wacht de bas op de eerst gespeelde noot tot de klanken boven de bas vanzelf weer terugkeren tot dit vertrekpunt dat nu een eindpunt is. Een passieve bas. Het besparen op de akkoorden tot de (link naar de) bridge zorgt ervoor dat, omdat de Ve trap nog ongebruikt is en dus als nieuwe impuls gebruikt kan worden, er geen modulatie nodig is. Alles blijft dicht bij huis (in A). Nogmaals: een gevalletje wie wat bewaart…….
Lennon bezong naast zijn eeuwige twijfel eindeloos zijn liefde voor Yoko
De link naar de bridge markeert ook de inzet van een paar klarinetten. Een schitterende nieuwe kleur in het klankbeeld. Voeg daar de zoals altijd magistrale samenzang bij en ook dit nieuwe deel biedt weer veel luisterplezier. Overigens zijn de percussie elementen gedurende de hele song ook te gek, niet in de laatste plaats vanwege de plaatsing van die elementen in het stereobeeld. De productie laat de instrumenten echt stralen.
‘I do a nice little vocal on it,’ zegt McCartney met gevoel voor understatement in een interview voor ‘Melody Maker’. De man had één van de meest veelzijdige stemmen ooit in de popmuziek. Lang was hij in dat opzicht buitencategorie. Het gemak waarmee hij zong, het bereik en de vele kleuren of timbres die hij schier moeiteloos tevoorschijn kon toveren maakten hem ook vocaal tot een grootheid. ‘Mama’s little girl’ klinkt wat de zang betreft zo makkelijk, zo logisch, dat de topprestatie bijna onopgemerkt blijft, gecamoufleerd door het gemak waarmee hij zingt.
The Beatles hadden met John, Paul en in iets mindere mate George drie vocalisten van niveau in huis wier stemmen prachtig mengden waardoor de samenzang van deze groep al vanaf het eerste moment onder, wat de arrangementen betreft, begeleiding van George Martin van hoog niveau was. Maar ook Paul, Denny en Linda konden er wat van in dat opzicht. Het is mooi om te horen hoe de eerste albums van McCartney na The Beatles de vocale ontwikkeling van Linda documenteren. De hier en daar nog onzeker klinkende partijen van Linda op het debuut album en het al iets grotere gemak van zingen op ‘Ram’ monden uiteindelijk uit in de geweldig klinkende meerstemmige zang van o.a. deze song en veel van wat daarna zou komen. Het is een prachtige combinatie, die twee mannenstemmen geflankeerd door die ene vrouwenstem. Eén van de mooiere aspecten van de klankwereld van Wings beginnend met ‘Red Rose Speedway’ en wat mij betreft eindigend met ‘London Town’.
Lennon bezong naast zijn eeuwige twijfel eindeloos zijn liefde voor Yoko. Telkens weer gaf hij daarnaast stem aan zijn beschadigingen. Een mooie bron van schier onuitputtelijke inspiratie. Aartsoptimist McCartney geeft heel vaak stem aan wat hem gelukkig maakt.
Om de man zelf te citeren: ‘Some people wanna fill the world with silly lovesongs and what’s wrong with that?’ Helemaal niets zou ik willen antwoorden. Ook niet als het om een lovesong voor een stiefdochter gaat. Het is fijn dat deze track (ooit verschenen als B-kant van ‘Put it There’) met de reconstructie van de oorspronkelijk geplande dubbelalbumversie van ‘Red Rose Speedway’ eindelijk een plekje op een album gevonden heeft.
– Ton Steintjes –