Elke week weer verheug ik me op zijn uploads. Vanaf ongeveer 17.00 uur kijk ik op zondag met regelmaat op mijn mobiel in de hoop dat ik een nieuwe titel zal zien die zal verraden of het onderwerp van de week mij zal boeien. En zo goed als altijd interesseert het mij. Andrew van Parlogramauctions, want over deze Beatlesguru heb ik het, vertelt met zijn aangename stem boeiend over (overwegend) Beatlesgerelateerde onderwerpen. De beste stereopersing van een album, het verhaal achter ‘One’ of ‘Yellowsubmarine Songtrack’. Boeiend en goed gedocumenteerd, kortom een aanrader.
Een aantal weken geleden ondervroeg hij twintigers naar hun ervaringen met en mening over The Beatles. Ik heb het niet afgekeken. Om het pathetisch te zeggen: ik kon het niet aanzien. Deze jongeren probeerden veelal enthousiast over de groep te praten maar tussen de woorden door hoorde je dat ze The Beatles niet heel goed kenden.
Ergens tijdens één van de interviews die de concertregistratie van McCartney’s ‘Back in the US’ tour op DVD onderbreken vertelt George Martin dat elke volgende generatie kinderen en jongeren The Beatles ontdekt ‘for themselves’.
Tsja, toen (2002) nog wel. Genoemde upload van Adrew laat zien dat het niet ondenkbaar is dat ook The Beatles uiteindelijk een band voor een beperkte groep liefhebbers gaat worden. Een band niet meer gekend door velen, maar enkel door de kleinere groep die voorbij kan kijken aan wat men zou kunnen ervaren als gedateerdheid.
Ik weet niet of dat later voor hen een groot probleem gaat zijn?
Ik merk het ook als ik de muziek van The Beatles gebruik als voorbeeld tijdens de muzieklessen die ik geef. Tien, twintig jaar geleden was bij bijna elke leerling het repertoire bekend. Nu komt het voor dat een dertiger zegt ‘Hey Jude? Nee dat heb ik nog nooit gehoord.’
In dat licht bezien is het begrijpelijk dat de tendens van Apple t.a.v. het beheer van de muzikale erfenis gaat richting een vooral jonge doelgroep. The Beatles mogen niet vergeten worden. Het kan niet zo zijn dat ze enkel een naam in de geschiedenisboeken worden.
Ondertussen krijg ik als fan die, hoewel geboren in de jaren zestig, in de jaren zeventig opgroeide met een zo ongeveer constant bewustzijn van het feit dat John, Paul, George en Ringo op deze planeet rondliepen, iets dat voelde als een zegen, steeds meer het gevoel dat de magie die rond deze mannen hing op bepaalde punten vervaagt.
Nee, deze column gaat niet weer over de keuzes die Apple maakt, of de keuzes die Giles Martin maakt. Deze column gaat over wat het verstrijken van tijd en de veranderende tijden doen met de ervaring van mij en ik neem aan van een deel van mijn generatie.
Een leerling van mij, een vrouw van midden veertig, lerares aan een middelbareschool, zei ooit eens tijdens een les tegen mij dat ze het wel zorgelijk vond dat generaties die nu opgroeien met veel schermtijd minder (geen?) herinneringen aanmaken.
Ik weet niet of dat later voor hen een groot probleem gaat zijn, maar ik weet wel dat het snuffelen in platenbakken in winkels in de jaren zeventig en dan goud vinden in de vorm van een volgende Beatles-lp voor mij voor de met afstand mooiste herinneringen gezorgd heeft. Ik zou ze voor geen goud willen missen.
En nog steeds, als ik rond mijn geboortedorp Winterswijk fiets, het dorp dat ik lang geleden verlaten heb, maar waar de kennismaking plaatsvond met alles van The Beatles, klinkt die muziek in mijn hoofd en wordt het bijbehorende geluksgevoel dat altijd latent aanwezig is bijna tastbaar. Het is weer aanwezig zoals het dat was in die zonnige jaren van mijn jeugd.
Tijdens het bezorgen dacht ik aan de albums die ik zou kunnen kopen, aan The Beatles dus
Als ik die albums beluister, ja zelfs als ik kijkend naar een upload van Andrew het appeltje van het label zie ronddraaien, is er dat geluksgevoel. Een gevoel dat nog versterkt wordt door het besef dat veel van de zwarte schijven in mijn kast inmiddels zo’n vijftig jaar oud zijn. Schijven die elke verhuizing mee hebben gemaakt. Het is op een onverklaarbare manier ontroerend om deze relicten van mijn jeugd nu nog steeds vast te kunnen houden, te kunnen beluisteren.
Daarnaast zijn er de momenten dat ik niet met The Beatles bezig ben. Momenten die meer en meer veranderen qua beleving. Waar in de jaren zeventig het besef leefde dat ‘mijn’ vier evangelisten ergens rondliepen en er elk moment nieuws van hen op radio, tv of in de platenzaak zou kunnen opduiken, ja dat zelfs een reünie niet uitgesloten was, is het nu allesbehalve ondenkbaar dat over een jaar of vijf Paul en Ringo niet meer onder ons zullen zijn. Is dat belangrijk? Strikt genomen niet en toch verandert op dat moment voor veel mensen ongetwijfeld alles.
Toen ik in de jaren zeventig The Beatles leerde kennen kocht ik de albums met geld dat ik verdiende door het bezorgen van het plaatselijke niemendalletje dat de naam krant niet waard was. Tijdens het bezorgen dacht ik aan de albums die ik zou kunnen kopen, aan The Beatles dus. Tijdens de saaiere lessen op de middelbareschool dacht ik aan The Beatles en verheugde ik me op het moment dat ik weer naar hun muziek zou kunnen luisteren.
In de jaren zestig zorgden The Beatles in de zwart-wit wereld van een naoorlogs Europa voor kleur. Zij waren de verpersoonlijking van vreugde. In het daaropvolgende decennium in mijn kleine dorpje kon ik de naschokken van die vreugde nog voelen. De magie van het ‘samen’ van die vier jongens trilde nog na. Natuurlijk was niet iedereen zo met The Beatles bezig als ik dat was, maar ze waren voor veel mensen nog steeds onderdeel van het leven van alledag. Zo klonken b.v. twee keer per week op de radio ‘De Arbeidsvitaminen’. De kans dat The Beatles daarin meerdere keren per uitzending te horen waren was veel groter dan de kans dat ze niet aan bod kwamen.
Ook als vier individuen, bezig met de eigen solo-carrière, haalden ze met enige regelmaat het achtuurjournaal. De kans dat je bewegende beelden zou zien van één van hen in TopPop of vergelijkbare programma’s was levensgroot.
Ik heb het geloof ik al eens eerder gezegd, maar ik geef al meer dan vijfentwintig jaar een vrouw les die inmiddels 91 is. Een paar jaar geleden zei ze eens tegen mij dat ze niet bang is voor de dood, maar dat ze het wel verschrikkelijk vindt dat er dan geen muziek meer zou zijn
En tegenwoordig? De manier waarop de muziek aan de man wordt gebracht is veranderd. Beeldmateriaal wordt nog slechts zelden op fysieke media aangeboden. Streamen is hét medium geworden. Voor iemand wiens ervaringen altijd gekoppeld zijn geweest aan de tactiele ervaring is dat wennen.
Een jaar of acht geleden kreeg mijn nichtje (destijds een tiener) van mij voor haar verjaardag de DVD’s met de videoclips horend bij het album ‘One’. Ik merkte dat ze de zin van dit cadeau niet helemaal begreep. Alles was immers te vinden op YouTube. Ik daarentegen begreep niet hoe iemand de YouTube ervaring zou kunnen vergelijken met de ervaring van het in handen hebben van het fysieke equivalent.
Voor mij, en ik denk voor meer mensen van mijn generatie, verandert de ervaring van het gebeuren aan de rand van de onveranderlijk geniale muziek. De ervaring moet ook meeveranderen met de veranderende tijden willen The Beatles hun rol blijven spelen voor een zo groot mogelijke groep fans.
Maar voor mij, voor mijn generatie sterft een stukje ervaring in het veranderingsproces.
Ik heb het geloof ik al eens eerder gezegd, maar ik geef al meer dan vijfentwintig jaar een vrouw les die inmiddels 91 is. Een paar jaar geleden zei ze eens tegen mij dat ze niet bang is voor de dood, maar dat ze het wel verschrikkelijk vindt dat er dan geen muziek meer zou zijn.
Ik kon dat wel meevoelen. Natuurlijk projecteerde ik dat gevoel in de eerste plaats op The Beatles. Zodra ik kom te overlijden zijn er voor mij geen Beatles meer. Een beklemmende gedachte.
Toen mijn leerling haar opmerking maakte en ik die koppelde aan The Beatles had ik niet kunnen denken dat enige jaren later, nog tijdens mijn leven, bepaalde aspecten van de beleving al zouden sterven. De afstand tussen de kennismaking en het huidige moment is natuurlijk ook groot geworden, misschien wel te groot en dat speelt zeker mee. Maar het feit dat de doorgewinterde fan nu al jaren zit te wachten op een ‘Archive Collection’ release van ‘London Town’ en ‘Back to the Egg’ om in 2025 uiteindelijk ‘afgescheept’ te worden met de zoveelste verzamelaar van ‘Wings’ zegt wel iets.
In de jaren zeventig ging er geen jaar voorbij zonder nieuwe albums, nu worden de McCartney albums van de jaren zeventig keer op keer opnieuw uitgebracht. Er zal ongetwijfeld een markt voor zijn, anders zou men het immers niet doen. Maar de magie van het onverwachte heeft daarmee wel plaats gemaakt voor de berekening van de marktwerking.
Gelukkig staan mijn kasten vol met Beatlesalbums en solo-albums. Er is geen album dat niet meerdere keren in mijn kast staat. Aan elke persing kleeft een verhaal. Mijn verhaal verweven met de kleine variaties die elke hoes van hetzelfde album kent afhankelijk van verschijningsjaar of land van herkomst.
Komt er ooit een Rubber Soul box met outtakes? We rekenen er allemaal op maar zo langzamerhand is niets meer vanzelfsprekend. Ik weet ook niet of het er voor mij nog toe doet. Een paar jaar geleden kon ik niet wachten op de verschijning van de Revolver-set. Deze weken heb ik lang getwijfeld of ik de Anthology 12 lp set zou kopen. De aanstaande Wings release zal ik zeker aan mij voorbij laten gaan. Er was een tijd dat het niet kopen van Beatles (gerelateerd) materiaal voor mij ondenkbaar was. De tendens van de releases heeft ze wat mij betreft van een gouden randje beroofd en dat ondanks de interessante outtakes.
Meer en meer komt het besef dat mijn collectie de hoeder van mijn jeugdig enthousiasme is.
Mijn kasten gevuld met de magie van mijn tienerjaren. Ik hoef de naald maar te laten zakken en………..
– Ton Steintjes –