Stel je voor dat je tijdens een feestje temidden van een aantal mensen staat te luisteren naar het verhaal van één persoon binnen het groepje. Plotseling komt de schrik van elk feestje erbij staan. De persoon die schaamteloos elk gesprek zijn of haar kant op stuurt. Nul respect voor degene die aan het woord is. Het eigen verhaal wordt de mensen van het groepje door de strot geduwd en degene die aan het woord was wordt het zwijgen opgelegd.
'Ik heb deze week een drukke week gehad. Drie verjaardagen in de familie.’
‘Och, ik ben ook zó druk geweest! Zes verjaardagen in de familie, waarvan drie op één dag.’
Of:
‘Ik ben deze week goed ziek geweest. Er gaat duidelijk een griepgolf rond. Veel mensen zijn ziek.’
‘Ik ben ook zó ziek geweest! Blablabla…….’
Best irritant dat de aandacht telkens weer verleggen naar het eigen leven. Sociaal gezien onacceptabel gedrag en een regelrechte mood-killer.
In het verhaal van The Beatles is er een moment dat een beetje in het verlengde ligt van dit soort acties. Hier vind ik het echter alles behalve irritant. Het is eigenlijk best geniaal en het illustreert nog maar eens hoe de verhoudingen destijds lagen.
Op 26 juli 1968 had Mick Jagger vijfentwintig kaarsjes uit mogen blazen. Niet veel later, in augustus, werd dit heuglijke feit op wat grotere schaal gevierd in club Vesuvio. Hoewel door een conflict over de hoesfoto tussen Jagger en de bazen van de platenmaatschappij de release nog op zich zou laten wachten, was het nieuwste Stones album, Beggars Banquet, op dat moment wat de muziek betreft, al klaar voor release. Jagger had de schijf die avond meegenomen om de gasten ermee te overrompelen. In meerdere opzichten zíjn feestje dus.
‘Wanna give this a spin?’ Over onderkoeld gesproken. Het zijn de woorden waarmee Paul McCartney direct na binnenkomst een proefpersing van Hey Jude geeft aan ‘Spaanse Tony’, verantwoordelijk voor het draaien van de platen tijdens het Stones feestje.
‘The Beatles were so big…….to be competitiv with them was impossible.’
De nieuwe Stones plaat werd in één klap irrelevant. De combinatie Hey Jude/Revolution, tot dat moment nog door geen enkele buitenstaander gehoord, stal de show. Tony Sanches: ‘Mick looked peeved. The Beatles had upstaged him.’ Marianne Faithfull: ‘We were all blown away…..except Mick who was fuming.’ Jaren later zou Jagger het meer in perspectief zien en over dit moment zeggen: ‘The Beatles were so big…….to be competitiv with them was impossible.’
Het verhaal wordt, een beetje afgezwakt, door Paul aangehaald in The Lyrics. In zijn herinnering kwam Jagger nadat de single een eerste keer gedraaid was, naar hem toe en zei: ‘That’s something else! It’s like two songs.’ Als McCartney’s herinnering klopt, en waarom zou dat niet zo zijn, was Jagger inmiddels blijkbaar afgekoeld.
Het zelfvertrouwen van McCartney die zo nonchalant de aankomende single presenteert (volgens Beatles persman Tony Barrow de perfecte pr-stunt) lijkt nog vele malen groter dan het doorgaans toch al is. Een nieuw album wachtend op release versus een nog uit te brengen single. Ondanks de voor toenmalige begrippen ongekende lengte van de single lijkt het een ongelijke strijd. Toch is Paul er blijkbaar van overtuigd dat de single het goed zal doen in dit Stones-gezelschap. En of hij gelijk had.
Hey Jude is een song waar nog veel meer verhalen omheen spelen. De opnamesessies markeren het moment van het conflict tussen Paul en George dat een half jaar later nog niet verwerkt blijkt als Harrison in een discussie met Paul laat vallen dat als McCartney dat liever heeft hij ook níet kan spelen tijdens de opname van de song waar op dat moment aan gewerkt wordt. ‘The winter of discontent’ wordt tijdens deze sessies (29-7-1968/1-8-1968) al aangekondigd.
Op 30 juli 1968 is er een tv ploeg aanwezig tijdens de sessies voor Hey Jude die plaatsvonden in de Trident-studio’s om zo gebruik te kunnen maken van de achtsporen opname apparatuur aldaar. Een primeur. Het opnameproces werd vastgelegd met als doel het creatieve proces te kunnen laten zien als onderdeel van een documentaire genaamd ‘Music’. Een documentaire die gemaakt werd onder verantwoording van de National Music Council of Great Britain. De camera’s legden vooral Paul, John en Ringo vast terwijl ze in de studio werkten aan de song. George is enkel aan het begin aanwezig op de studiovloer.
De beelden van later op de dag laten Harrison tijdens de sessies zien zittend naast George Martin in de controlroom. De gitarist heeft, zo lijkt het, het gebeuren rond het niet mogen spelen op het nummer een plekje gegeven. Hij praat geanimeerd met Martin (o.a. over hoe muzikale keuzes zowel de ene als ook een andere kant op kunnen gaan) en lijkt af en toe zelfs mee te zingen met de drie in de studio. Maar zoals gezegd zouden de gebeurtenissen van deze dag in januari 1969 weer aangehaald worden tijdens een discussie tussen Paul en George.
‘Fucking hell!’
Hey Jude markeert ook het moment waarop de groep voor het eerst in twee jaar weer eens ‘live’ optrad. Dit gebeuren werd op 4 september vastgelegd in de Twickenham filmstudio’s. Over een tape me de instrumentale backingtrack werd live gezongen. Dit om het verbod op playbacken van de Britse muzikantenvakbond te omzeilen. Zo’n driehonderd fans mochten erbij zijn. Van de drie clips die er zijn werd er één uitgekozen om te worden vertoond tijdens de David Frost show van 8-9-1968.
Daarbij is Hey Jude ook nog eens dé release binnen Apple’s ‘Our first four’. De andere drie singles binnen deze release van 26-08-1968 waren Those were the Days (Mary Hopkin), Sour Milk Sea (Jacky Lomax) en Thingumybob (Black Dyke Mills Band).
Hey Jude stond in Amerika negen weken op nummer 1. Het is daarmee de Beatles single die het langst onafgebroken op 1 stond in de US. Bovendien was het destijds met zijn duur van ongeveer zeven minuten en zeven seconden de single met de langste speelduur die de eerste plaats haalde. In 1972 kwam dat record op naam te staan van Don McLean (met American Pie I&II). Pas vijftig jaar later zou, door het feit dat door streaming (en in mindere mate cd) er geen grenzen meer zijn aan de maximale duur van songs ook dit record sneuvelen.
Als je de non-song Revolution #9 buiten beschouwing laat is Hey Jude de op één na langste song in The Beatles canon. I Want You (she’s so heavy) is met z’n 7.47 minuten net even langer. Je kunt het hem niet meer vragen, maar ik durf te wedden dat de vooral richting McCartney competitieve Lennon de tape niet zo maar door heeft laten knippen op het moment dat deze de 7.07 minuten van Jude ruim gepasseerd was.
En dan is er natuurlijk nog het verhaal van de vloek. Rond minuut 2.58 kun je Paul horen vloeken: ‘Fucking hell!’ Het is een reactie op een door hem aan de piano gespeelde foute noot. Een krachtterm verborgen in de mix, maar niet verwijderd of onhoorbaar gemaakt. Wie anders dan John zou erop gestaan kunnen hebben de vloek te behouden in de mix.
Anders dan bij veel andere songs is McCartney bij Hey Jude erg consistent in de beschrijving van de verhalen erachter. Het overbekende verhaal is natuurlijk dat hij het nummer schreef als troost voor Julian. Op weg naar Kenwood voor een bezoek aan Cynthia en Julian speelt hij met de woorden Hey Jules, don’t make it bad. Waar Lennon rücksichtslos kiest voor Yoko en spijkerhard is richting Cynthia en Julian maakt de zorgzame McCartney zich druk om de verlaten ex en haar kind. Het zou zeker niet de laatste keer blijken te zijn dat Paul zich ontfermt over leden van de Beatlesfamilie.
Het lang uitgesponnen eind van Hey Jude komt ook ter sprake in The Lyrics. McCartney vertelt dat het aanvankelijk niet de bedoeling was dat dit zo lang zou worden. Het bleek echter zo leuk om vocaal eindeloos door te improviseren over de steeds intenser wordende begeleiding dat de fade-out uiteindelijk pas inzette na ruim zes minuten.
Muziek is in veel opzichten vergelijkbaar met taal. Net als taal wordt muziek gestructureerd in zinnen. Deze zinnen moeten toewerken naar (punt)komma’s of punten e.d. Een muzikale punt kun je op verschillende manieren aanvliegen. De verreweg meest voorkomende manier loopt via een akkoord dat je qua functie binnen het geheel de dominant noemt. Het is niet erg vleiend, maar zeker te begrijpen dat deze afsluiting mannelijk genoemd wordt. Het tegenovergestelde is de plagale afsluiting die liever, vriendelijker is. Deze wordt ook wel een vrouwelijke afsluiting genoemd.
Onder de ‘na na na’s’ vind je zo’n vrouwelijke formule. Eigenlijk een combinatie van twee vrouwelijke verbindingen in één: een F akkoord wordt gevolgd door Es akkoord als opstapje waarna via Bes het F akkoord weer wordt aangevlogen. Na de instap naar Es volgt zo twee keer de sprong vier omlaag. Een plagale (vrouwelijke) afsluiting die in zich een verdubbeling van de ‘truc’ kent. Waar een mannelijke afsluiting structurerend werkt en muzikaal gezien een hek plaatst (beetje gechargeerd) en dus duidelijke blokken creëert, werkt de vrouwelijke verbinding als een soort perpetuum mobile. De afbakening is in het geval van Hey Jude ondergeschikt aan de doorgaande lijn. Het is te vergelijken met het resultaat van een tapeloop waarbij begin en eind naadloos in elkaar overgaan.
McCartney’s vocale improvisaties over de naar een climax werkende ‘na na na’s’ zijn echt helemaal te gek. In de film ‘Across the Universe’ wordt de inzet van Paul’s vocale improvisaties (Jude, Judy….) mooi gebruikt voor de verhaallijn. Een film overigens die niet altijd respect toont voor de (harmonische) structuren van Beatlessongs.
Gewenning door het verstrijken van tijd maakt dat het niet meer mogelijk is je de overweldigende impact van Hey Jude tijdens het feestje van de Stones echt voor te stellen. Maar ik weet nog maar al te goed hoe ik destijds omver geblazen werd toen ik dit lied voor het eerst hoorde op kant twee van The Beatles 1967-1970. Een verpletterende indruk. En nog steeds laat ik me graag verleiden door dit lied dat zijn muzikale eenvoud (maar wel een schitterende eenvoud) meer dan compenseert met een geweldige instrumentale en vocale opbouw.
- Ton Steintjes -