Voor ons Echte Beatles Fan (EBF) zijn er beelden die voor altijd op je netvlies blijven staan. John Lennon in bontjas; Paul keurig gekleed met zijn Höfner-bas; Ringo achter zijn Ludwig-kit. En George Harrison, tijdens het legendarische rooftopconcert van 30 januari 1969, met die prachtige donkere Fender Rosewood Telecaster om zijn schouder. Terwijl de Londense wind langs de microfoons gierde, produceerde dit unieke instrument die snijdende, heldere toon die we zo goed kennen van "Get Back" en "Don't Let Me Down". Voor EBF’s is het misschien wel dé George-gitaar. Het instrument dat onlosmakelijk verbonden is met de laatste minuten van de Fab4 in het openbaar.
En dat moment was wel heel uitzonderlijk, want we hebben geen beeld (of geluid) van George met die Telecastergitaar voorafgaand aan de Get Back-sessies. Voor de opnames van het album Abbey Road erna koos hij liever voor zijn vertrouwde blauwe Stratocaster "Rocky" of zijn rode Les Paul "Lucy". Hij was dus met deze Telecastergitaar alleen in januari 1969 te zien!
Wat George van zijn Telecaster vond
Kort samengevat: George Harrison had een hekel aan dat ding. Sterker nog: hij noemde het later "de slechtste gitaar waarop ik ooit heb gespeeld." In de koude studio van Twickenham en later in de kelder bij Apple Corps was de gitaar toch zijn trouwe metgezel. George viel voor het uiterlijk; het natuurlijke rozenhout gaf de Telecaster een luxe uitstraling die je bij geen enkele andere gitaar zag.
Maar het gewicht: het instrument woog ruim viereneenhalve kilo. Voor George, die gewend was aan veel lichtere gitaren zoals zijn Gretsch, voelde het alsof hij een blok beton om zijn nek had hangen.
Ook de klank kon hem niet bekoren. Volgens George klonk de gitaar te scherp en te klinisch. Tijdens de Get Back-sessies werd hem gevraagd hoe zijn nieuwe gitaar klonk: "Hij klinkt als een Fender." We weten niet precies wat hij hiermee bedoelde; wellicht vond George de klank lijken op de Fender Stratocaster (waar hij er twee van bezat), maar zijn opmerking lijkt toch niet erg complimenteus.
Zo groot was zijn frustratie dat hij Fender later zelfs met een rechtszaak dreigde als ze zijn naam zouden gebruiken om de gitaar te promoten. Hierdoor moest Fender latere modellen simpelweg verkopen als de "All Rose" Telecaster.
Maar de tijd heelt alle wonden; Fender heeft in 2022 een George Harrison Telecaster uitgebracht – toen de gitaar prominent te zien was in de Get Back-serie van Peter Jackson. Een ‘limited edition’ van slechts 1000 exemplaren, waar je $2900 voor moest neertellen. Nu moet je er een nul achter zetten voor een tweedehands exemplaar………
Fender was verboden fruit
Eind 1968 wilde Fender de relatie met de Beatles nieuw leven inblazen om Fender-versterkers en gitaren onder de ogen van de wereld te brengen. Sinds de tijd van Please Please Me gebruikten de Beatles namelijk versterkers van Vox en allerlei gitaren – maar geen Fenders. Jarenlang zaten de Beatles vast aan Vox-versterkers. Hun manager, Brian Epstein, had een zogenaamde gentlemen’s agreement met het Britse bedrijf gesloten. De Beatles kregen de nieuwste versterkers, maar moesten in ruil daarvoor trouw blijven aan het Britse merk.
Fender probeerde al tijdens hun Amerikaanse tournee in 1964 om de Beatles als uithangbord binnen te halen, maar de Fender-vertegenwoordiger consumeerde te veel cocktails en verscheen dronken in het kantoor van Brian Epstein. Deze wilde daarna niets meer met Fender te maken hebben.
In zijn schooltijd was George al gek van de Fender Stratocaster, beïnvloed door zijn idool Buddy Holly. Hij droomde van een "rode Stratocaster met goudbeslag" en tekende in de klas zijn schriftjes ermee vol.
Maar hij kon geen Fender-gitaar kopen, omdat het toen in Engeland verboden was om muziekinstrumenten uit de Verenigde Staten te importeren; Engeland had een tekort aan dollars - en muziekinstrumenten (en ook lp’s) werden niet als essentiële goederen gezien.
In 1960 had George toch bijna een Fender Stratocaster op de kop getikt; terwijl hij in Hamburg was, hoorde George dat er een tweedehands Fender Stratocaster te koop stond in een muziekwinkel, Steinway & Sons. Hij maakte de afspraak om de volgende ochtend direct naar de winkel te gaan om hem te kopen. Maar…… Ty Brian (de gitarist van Rory Storm & The Hurricanes, waarin Ringo drumde) hoorde er ook van, stond eerder op en kocht de gitaar vlak voor de neus van George weg. George zei later dat deze teleurstelling hem "voor het leven tekende"…….
Dus George moest in Hamburg doorploeteren op zijn Futurama-gitaar, die hij op afbetaling had gekocht in Liverpool. Geen beste gitaar, maar uiterlijk leek hij op een Fender Stratocaster!
Eindelijk een Strat
Pas in 1965 wist George aan een Strat te komen. George was ontevreden over hun eigen gitaargeluid naarmate zij meer Amerikaanse bands hoorden. Hij besloot dat ze de "Strat-sound" nodig hadden. Roadie Mal Evans werd naar Amerika gestuurd en kwam terug met twee vrijwel identieke gitaren in de kleur Sonic Blue, eentje voor George en eentje voor John.
In de studio gebruikten ze hun Strats op liedjes van Rubber Soul, zoals Nowhere Man, Day Tripper, Drive My Car en overal op het Sgt. Pepper-album. Er zijn foto’s van George en John in de studio met hun Strats, maar ze gebruikten ze nooit in een optreden. In 1967 beschilderde George zijn Stratocaster met psychedelische 'dayglo'-verf en nagellak, waarna de gitaar de bijnaam "Rocky" kreeg. George is hiermee wel te zien in filmpjes, bijvoorbeeld All You Need Is Love en I Am The Walrus.
Paul McCartney kocht in 1967 een Fender Esquire (een één-elementversie van de Telecaster). Hij gebruikte deze gitaar voor de raspende gitaarsolo's op "Good Morning Good Morning" en "Being for the Benefit of Mr. Kite!".
Hoe kreeg George de Rosewood Telecaster
In 1967 overleed Brian Epstein, en daarmee kwam de gentlemen’s agreement met Vox op losse schroeven te staan. Fender greep die kans met beide handen aan. In 1968 reisde de Fender-baas Don Randall naar Londen en ontmoette Lennon en McCartney bij Apple. Om een deal te bespoedigen stuurde Randall een grote levering aan nieuwe apparatuur in juli 1968, het ‘care package’. Hierin zaten een Bass VI, Jazz Bass, Bassman en Twin Reverb-versterkers, Fender Rhodes-elektrische piano’s en een PA-systeem. Vrijwel alles is te zien in de film Let It Be, de serie Get Back van Peter Jackson, en op de rooftop! Dat care package was dus een uitstekende investering van Fender!
De Rosewood Telecaster-gitaar was er in juli nog niet bij; het rosewood (palissanderhout) bleek moeilijker te bewerken dan gedacht, daarom ontving Harrison zijn Telecaster pas in december 1968 – nog net op tijd voor de Get Back-sessies, maar te laat voor de opnames van de witte dubbelaar. Overigens maakte Fender ook een Rosewood Stratocaster voor Jimi Hendrix, maar dit duurde zo lang dat Hendrix overleden was voordat de Stratocaster klaar was.
De constructie was uniek: massief palissander (rosewood) voor- en achterkant met daartussen een flinterdun laagje esdoorn (maple). Fender probeerde in die periode te concurreren met de warmere en zwaardere klank van Gibson-gitaren. Een massieve Telecaster bood een unieke combinatie van de helderheid van een Fender met de resonantie van zwaar hardhout. Omdat palissanderhout erg zwaar is, werd de body van binnen wat uitgehold, al bleef het instrument met een gewicht van ruim vier kilo een behoorlijke last voor de schouders. Het verhaal gaat dat de gitaar in december 1968 persoonlijk per koerier naar Londen werd gevlogen en zelfs een eigen stoel in de vliegtuigcabine kreeg om schade te voorkomen.
Dat klinkt als het begin van een groot succesverhaal. Dat werd het niet.
George haalde de scherpe randjes van de Telecaster-sound weg door hem op een heel ongebruikelijke manier aan te sluiten; niet op een gewone versterker en luidspreker, maar op een Leslie 145RV-speaker. Dit is een roterende luidspreker die normaal voor Hammondorgels werd gebruikt. In combinatie met Automatic Double Tracking was het resultaat dat dromerige, zwevende geluid dat je hoort op nummers als "Old Brown Shoe" en "Let It Be" (singleversie).
Hieruit kun je al opmaken dat George niet enthousiast was over de pure klank van de Telecaster. Maar dankzij improvisatie (en de kunde van de EMI-technici!) wist hij toch nog een aanvaardbaar geluid te produceren. Het is te horen op Two of Us, The Long and Winding Road, Dig It en Maggie Mae. En natuurlijk in het rooftopconcert.
Weg ermee
Nog geen jaar later was hij het instrument zat. Hij gaf de Telecaster weg aan Delaney Bramlett.
Hier zien we Delaney met de Telecaster en George met "Rocky".
Bramlett behandelde de Telecaster niet als een kleinood, maar als een werkpaard. Hij liet de body uitfrezen voor zwaardere humbucker-elementen, verving de stemmechanieken door Duitse Schaller-tuners en schuurde de lak van de achterkant van de nek voor een betere grip tijdens het spelen.
Pas na Georges overlijden kwam het instrument weer terug in de familie.
Tijdens een veiling in Hollywood in 2003 kocht Olivia Harrison de gitaar voor het bedrag van $434.750. Na een zorgvuldige restauratie, waarbij de modificaties van Bramlett ongedaan werden gemaakt en de gitaar weer in zijn "rooftop"-staat werd hersteld, bevindt het instrument zich nu in haar privécollectie op Friar Park. Ik stel me voor dat hij daar boven de open haard aan de muur hangt, zij aan zij met "Rocky" en de Gretsch.
Zelfs Fender gaf George achteraf gelijk
Misschien is het mooiste detail wel dat Fender inmiddels replica's van de Rosewood Telecaster verkoopt... maar waarin vrijwel alle eigenschappen zijn aangepast waar George zo'n hekel aan had. Ze zijn lichter gemaakt door de body meer uit te hollen. De pick-ups zijn opnieuw ontworpen zodat ze warmer klinken. Kortom: Fender heeft uiteindelijk de gitaar gebouwd die George destijds eigenlijk had willen krijgen.
Een gitaar die door zijn eigenaar werd vervloekt, groeide uit tot een van de beroemdste Beatles-instrumenten ooit.
Misschien is dat wel de Beatles-les uit dit verhaal: roem komt niet door perfecte gitaren of apparatuur, maar door de muzikanten die er (ondanks alles) iets onvergetelijks uit weten te halen.
- Bob de Jong -