Hoe passen The Beatles in de huidige tijdgeest? Als iemand die de jaren '60 niet heeft meegemaakt, en werd geboren toen The Beatles al 18 jaar uit elkaar waren, en John Lennon al 8 jaar niet meer leefde, weet ik niet anders dan dat de Fab Four een band uit het verleden was. Ik ontdekte The Beatles toen ik 10 jaar was, eind jaren '90, terwijl mijn klasgenoten op dat moment luisterden naar de Spice Girls of The Backstreet Boys. In de eerste helft van de jaren '00 bleef ik maar naar oude muziek luisteren uit de jaren '60, '70 en '80, omdat ik mezelf niet echt kon vinden in wat er op dat moment in de hitlijsten stond. Het is uiteindelijk wel iets meer ontwikkeld. Mijn smaak werd halverwege de jaren '00 wel breder toen ik ontdekte dat de nieuwe muziek die ik leuk vond vooral in de alternatieve indie hoek zat, en door Amy Winehouse ontdekte ik ook soulmuziek. Maar dat is een heel ander verhaal dan waar ik het nu over wil hebben.
Want als redelijk jonge Beatlesfan vraag ik mezelf weleens af hoe ze in de huidige tijd nog passen. Natuurlijk zijn ze zo invloedrijk geweest dat ze niet uit de geschiedenis zijn weg te denken. Maar was alles van ze zo tijdloos dat het nog steeds in de jaren '20 van de 21ste eeuw past? In de Top 2000 van NPO Radio 2, waarin ze ooit met 54 noteringen verreweg de meest genoteerde band waren, wordt de afgelopen jaren wel pijnlijk duidelijk dat ze aan terrein verliezen. Ik zie het met lede ogen aan.
Op fora wordt opvallend veel aangehaald dat hij zijn eerste vrouw Cynthia ooit heeft geslagen
Ook zijn we in een tijdperk beland waarin veel van vroeger met andere ogen wordt bekeken. Ook de erven van onze helden lijken zich daarvan bewust te zijn. Het bekendste voorbeeld is denk ik wel dat vorig jaar op de reissue van 'Some Time In New York City' van John Lennon en Yoko Ono uitgerekend de enige hit van het album was weggelaten, omdat het een woord bevat dat anno 2026 niet meer gangbaar is. Maar laten we eerlijk zijn; dat was het eigenlijk toen in 1972 al niet. Ook al wilde Lennon juist ermee aantonen hoe ongeëmancipeerd de wereld nog was. Moet het nummer dan worden uitgewist uit de geschiedenis? Ik moet eerlijk toegeven dat ik als radio dj het nummer ook niet snel in mijn uitzendingen zou draaien. Maar ik was het op zich met onze andere columnist Tim op het Broek wel eens dat bij de release een bijsluiter gepast was geweest met daarbij een uitleg.
Al wordt er anno 2026 door Gen-Z ook wel anders naar Lennon gekeken dan vroeger. Op fora wordt opvallend veel aangehaald dat hij zijn eerste vrouw Cynthia ooit heeft geslagen. Zij had in haar autobiografie inderdaad ooit geschreven dat hij haar ooit in een dronken bui sloeg, en daar daarna wekenlang spijt van heeft gehad. Dat valt niet goed te praten. Evenals het bekende verhaal over die verkiezingsavond in 1972 waarop hij Yoko bedroog met een andere vrouw. Nee, dat is allemaal niet bepaald heel woke. Al wil ik er toch bij melden dat Yoko later heeft verteld hoe hij in zijn laatste jaren zich meer bewust was geworden van de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen.
Ook qua de teksten van enkele Beatlesnummers is er wel iets veranderd in de tijdgeest. Hoe lekker ik vooral dat Byrds achtige gitaarriffje van 'Run For Your Life' op 'Rubber Soul' ook vind; de tekst wringt. Zo erg dat John Lennon zich daar later ook van bewust was, want hij noemde het één van z'n minst favoriete Beatlesnummers.
Ringo heeft later toegegeven dat hij een 'wifebeater' was
Een ander voorbeeld die best wel pijnlijk klinkt, is 'Getting Better' op Sgt. Pepper. Waarin ze doodleuk zingen: 'I used to be cruel to my woman. I beat her and kept her apart from the things that she loved'. Om vervolgens zelf daarna toe te geven: 'Man, I was mean but I'm changing my scene. And I'm doing the best that I can'. Ringo heeft later toegegeven dat hij een 'wifebeater' was, en het is ook redelijk bekend dat Paul McCartney in de jaren '60 erg waarde hechtte aan het traditionele man-vrouw patroon in zijn relatie met Jane Asher. Maar daar kwam dan met 'We Can Work It Out' wel weer een mooi liedje uit voort.
Aan de andere kant zijn het slechts enkele voorbeelden in een oeuvre waarin nog genoeg overblijft dat wel de tand des tijds goed heeft doorstaan. Zoals 'Blackbird', waarin Paul het opnam voor de zwarte gemeenschap. Beyoncé bewees twee jaar geleden met haar cover dat het nummer nog altijd in de huidige tijd overeind blijft.
En wanneer je je afvraagt of The Beatles anno 2026 nog wel woke genoeg zijn, dan kun je dat bij heel veel andere artiesten ook afvragen. Met als bekendste voorbeeld een artiest die net zo'n groot aandeel in de popgeschiedenis heeft gehad als The Beatles: Michael Jackson. Waarover er genoeg verhalen gaan (of het waar is of niet laat ik even buiten beschouwing) waarvoor andere artiesten voor minder zijn gecanceld. Maar zijn muziek wordt nog massaal gestreamd, op de radio gedraaid, en de nieuwe biopic over hem wordt massaal bezocht. Evenals dat Queen door hun biopic in 2018 mateloos populair zijn geworden bij jongere generaties, terwijl Freddie Mercury zich ook niet bepaald als de ideale schoonzoon heeft gedragen.
De jongste was nota bene 15 jaar. Een bewijs dat ze nog altijd wel nieuwe generaties blijven aanspreken.
Uiteindelijk is het persoonlijk of je ermee kunt leven om de kunst van een artiest los te zien van wat iemand op diens kerfstok heeft. In Nederland hebben mensen daar duidelijk geen moeite mee. Afgaande op de vorig jaar in de Top 2000 hoog scorende Marco Borsato. Of waar ik het eerder in deze column had over het nummer van John Lennon met daarin het n-woord, maar datzelfde beruchte woord ook gebruikt wordt in een nummer van Kanye West en Jay-Z dat de laatste jaren doodleuk in de Top 2000 staat genoteerd. Maar goed, (Kan)Ye is überhaupt een ander verhaal waarover we maar even niet te veel gaan uitwijken. Ik vraag mij wel af hoe Paul McCartney nu terugkijkt op zijn samenwerking met hem na Ye's bizarre uitspattingen van de laatste jaren.
Ik denk dat er, afgezien van die enkele voorbeelden uit het (solo)Beatlesrepertoire ook genoeg overblijft dat nog wel tijdloos klinkt. Daarnaast hebben The Beatles nou eenmaal net als Michael Jackson een te grote impact in de geschiedenis gehad om zomaar uitgewist te worden. Voor mij was het vorig jaar, toen ik in Liverpool de bustour deed langs de voormalige woningen van John en Paul, een opluchting hoeveel verschillende leeftijdscategorieën er in ons groepje zaten. De jongste was nota bene 15 jaar. Een bewijs dat ze nog altijd wel nieuwe generaties blijven aanspreken.
Onlangs hoorde ik Francis Broekhuizen in haar podcast 'De vijfde van Beyoncé' zeggen dat The Beatles over 100 jaar in dezelfde klasse staan als Mozart, Bach en Beethoven. Ik vind het niet eens zo'n gekke gedachte. Popmuziek wordt uiteindelijk klassieke muziek. De muziek van Bach vindt drie eeuwen na zijn dood ook nog altijd veel liefhebbers, zoals ook bij zoveel andere klassieke componisten. Waardoor klassieke muziek nooit uit de tijd raakt. Als dat hetzelfde lot zal zijn voor The Beatles, dan blijft hun muziek uiteindelijk wel bij de tijd.
- Peter van Cappelle -